De stamcelbank: een essentieel onderdeel van het stamceltransplantatieprogramma

De klinische dienst hematologie is het tweede stamcel­ transplantatiecentrum in Vlaanderen. De stamcelbank is echter een essentieel onderdeel van de klinische hematologie, zeker nu er samen gestreefd wordt naar JACIE­accreditatie. De stamcelbank werd in ons ziekenhuis opgestart in 1986.

Type donoren

Er zijn autologe en allogene donoren. Autologe donoren zijn donoren die stamcellen (na bewaring) geven aan zichzelf. Allogene donoren zijn donoren die stamcellen geven aan andere personen. Allogene donoren kunnen zijn: familiaal broer of zus (sibling), familiaal haploïdentisch (ouders of kinderen) en niet-verwante volwassen donoren of navelstrengbloeddonoren. Deze laatste zijn er niet in ons ziekenhuis.

Strenge kwaliteitsnormen

De wetgeving is dezelfde als voor de botbank, de wet van 19 december 2008. Bijkomend moeten
stamcellen bewerkt worden in een 'clean room' waar zeer strenge normen zijn voor partikelaantal en
microbiologische contaminatie. JACIE-accreditatie zal in de toekomst verplicht worden.

Collectie, bewerking en bewaring

Vroeger werden de stamcellen afgenomen uit het beenmerg maar die techniek is grotendeels vervangen door een  afname uit het bloed (na stimulatie met een groeifactor). De collecties van stamcellen gebeuren in een recent gloednieuw gerenoveerd lokaal. Bij autologe donoren wordt het product tijdelijk ingevroren bij - 180°C vloeibare stikstof. Bij familiale broer/zus donoren is meestal geen bewerking nodig, bij haploïdentische gebeurt er een zeer
ingewikkelde behandeling waarbij de stamcellen aangerijkt worden (en de T-cellen verwijderd). Bij onverwante donoren is er meestal ook geen bewerking nodig.

Gebruik

Autologe stamceltransplantaties zijn vooral aangewezen bij multipel myeloom en lymfoma ter ondersteuning van de aanmaak van bloedcellen na intensieve chemotherapie. Allogene transplantaties worden gebruikt bij acute myeloïde leukemie, waar ze dikwijls de enige kans op genezing zijn.

Aantallen en samenwerkende ziekenhuizen

In 2013 werden er 83 autologe collecties uitgevoerd, 21 familiale collecties en 13 stamcellen van niet-verwante (voornamelijk Duitse) donoren ontvangen. De haploïdentische transplantatie werd grotendeels verlaten omwille van de  hoge mortaliteit en het groter aantal niet-verwante donoren. Patiënten worden verwezen uit heel West-Vlaanderen (en deels uit  Oost-Vlaanderen).

Dr. Johan Billiet

Beheerder botbank

Dr. Sc. Ineke Vanlaere

Operationeel verantwoordelijke

Campus Sint-Jan