De commissie voor ethiek

De commissie voor ethiek heeft drie door de wet voorziene taken: 1. het verstrekken van begeleiding en advies inzake ethische aspecten van de gezondheidszorg in de ziekenhuizen (richtlijnen of guidelines). 2. het verlenen van bijstand bij de besluitvorming inzake ethiek in individuele gevallen (raadpleging): deze opdracht werd opgeschort door een arrest van het Arbitragehof van 30 oktober 2000. 3. het verstrekken van advies over alle protocollen van experimenten op mensen.

De eerste opdracht wordt geïllustreerd door de nieuwe DNR- code die gemaakt werd, adviezen over het begin van het leven (kunstmatige fertilisatie, eiceldonatie, draagmoederschap) en het einde van het leven. In 2013 werd een uitgebreid advies geschreven rond informatie geven aan patiënten en familieleden en of elke patiënt een DNR-code moet krijgen. Voor de tweede opdracht zijn we voorzichtig en terughoudend. Elke zorgverlener kan de commissie voor ethiek advies vragen bij individuele patiëntgebonden problematiek. De commissie zal dan geen beslissing nemen, maar wel mee nadenken, de zorgvuldigheid van het beslissingsproces bewaken en een onafhankelijk klankbord zijn.

De commissie voor ethiek heeft een volledige erkenning, dit betekent dat zij kan optreden als leidende commissie voor een experiment. In 2013 werden er 89 klinische studies beoordeeld. Hierdoor zijn wij een van de meest actieve niet-academische commissies voor ethiek. De klemtoon bij het beoordelen van een studie is de inhoud en de vorm van het geïnformeerde toestemmingsformulier, de financiële overeenkomst met de onderzoekers en de zinvolheid van de studie. Voor dit laatste denken we na of de voordelen opwegen tegenover de nadelen, of er geen zinvolle alternatieve behandelingen bestaan en of het aantal studiepatiënten correct berekend werden. Dit heet een power analyse. Het is niet ethisch een patiënt te onderwerpen aan een studie die geen resultaat kan hebben doordat deze underpowered is, het is evenmin ethisch correct te veel patiënten aan een studie te laten deelnemen. Wij kijken ook of er een verzekering werd afgesloten die de studie-eigen risico's dekt en of de duur van deze verzekering overeenkomt met de duur van de studie.

In de meeste Europese landen hebben de commissies voor ethiek slechts een van deze opdrachten, in België hebben  de commissies een gemengde opdracht. Het beoordelen van  klinische studies neemt het overgrote deel van de werktijd van de commissie in beslag en heeft een enorme administratieve belasting. Studies worden niet alleen beoordeeld voordat ze starten, maar ook opgevolgd naar ernstige nevenwerkingen en amendementen.

De samenstelling van de commissie voor ethiek is bij ziekenhuiswet geregeld. Onze commissie heeft het wettelijk maximum van 15 leden. Er is een evenwicht betreffende het aantal leden van campus Sint-Jan, campus SFX en campus Henri Serruys. Er is een evenwicht man-vrouw. 8 leden zijn arts, er is een jurist, een huisarts, verpleegkundigen en een deskundige medische administratie. Personen die een bestuursfunctie hebben in het ziekenhuis mogen geen lid zijn van de commissie voor ethiek, om de onafhankelijkheid van deze commissie te garanderen. Omdat een van de opdrachten van de commissie het uitwerken van protocollen inzake ethische aspecten is, is een goede samenwerking met de directie echter zeer belangrijk.

In 2013 was er nieuwe wetgeving die de commissies voor ethiek bijkomende regels oplegt: er moet een systeem zijn voor rapportage van belangenconflicten van de leden, er is verplichte aanwezigheid op de coördinerende vergaderingen van het FAGG in Brussel, er moet gewerkt worden volgens de Europese directieve van 'Good Clinical Practice'.

Dr. Ludo Vanopdenbosch

Voorzitter Ethische Commissie